Onterven van een kind: Hoe werkt dat en hebben ze nog ergens recht op?

Een kind onterven is een ingrijpende beslissing met grote emotionele en juridische gevolgen. Toch komt het in de praktijk voor dat ouders ervoor kiezen om een zoon of dochter niet als erfgenaam op te nemen in hun testament. Maar hoe werkt dat precies? Kun je een kind volledig buitensluiten? En hebben kinderen die zijn onterfd toch nog ergens recht op? In dit artikel leggen we helder uit wat de regels zijn rondom kind onterven, wat de legitieme portie inhoudt en waar je als ouder of kind rekening mee moet houden.

Omdat dit onderwerp vaak speelt na een overlijden, is het verstandig om ook praktisch voorbereid te zijn. Op Uitvaartzoeker.nl kun je bijvoorbeeld eenvoudig uitvaartondernemers vergelijken en via de rekentool voor uitvaartkosten inzicht krijgen in de kosten van een uitvaart.

Wat betekent een kind onterven?

Wanneer ouders besluiten een kind te onterven, betekent dit dat zij in hun testament opnemen dat dit kind geen erfgenaam is. Zonder testament erven kinderen namelijk automatisch mee volgens het wettelijke erfrecht. Wil je daarvan afwijken, dan moet dat expliciet in een testament worden vastgelegd bij de notaris.

Belangrijk om te weten is dat een kind onterven in Nederland niet betekent dat het kind helemaal nergens meer recht op heeft. Kinderen hebben namelijk vaak nog recht op hun legitieme portie. Dat is een geldvordering op de nalatenschap, ook als zij niet meer als erfgenaam zijn aangewezen.

Hoe regel je het onterven van een kind?

Een kind onterven kan alleen via een rechtsgeldig testament. Mondelinge afspraken of een briefje thuis zijn daarvoor niet voldoende. De stappen zijn meestal als volgt:

• Je bespreekt je wensen met een notaris.
• De notaris stelt een testament op waarin staat dat het kind geen erfgenaam is.
• Eventueel worden andere erfgenamen of legatarissen aangewezen.
• Na ondertekening wordt het testament geregistreerd in het Centraal Testamentenregister.

Het is verstandig om in het testament duidelijk en juridisch correct te laten vastleggen wat je bedoelt. Zo voorkom je discussie tussen nabestaanden na het overlijden.

Kan een kind volledig worden onterfd?

Nee, in de meeste gevallen niet volledig. Ouders kunnen wel bepalen dat een kind geen erfgenaam is, maar een biologisch of juridisch erkend kind houdt meestal recht op de legitieme portie. Dat is een minimumbedrag waarop een kind aanspraak kan maken.

De legitieme portie is geen deel van de spullen of bezittingen zelf, maar een vordering in geld. Het onterfde kind krijgt dus niet automatisch een woning, inboedel of sieraden, maar kan wel een geldbedrag claimen bij de erfgenamen.

Wat is de legitieme portie?

De legitieme portie is het wettelijk beschermde minimumdeel van de erfenis voor kinderen. Deze regeling voorkomt dat ouders hun kinderen volledig zonder financiële aanspraak achterlaten.

De hoogte van de legitieme portie is de helft van het erfdeel dat het kind normaal volgens de wet zou krijgen als er geen testament was. Een eenvoudig voorbeeld:

• Een ouder overlijdt en laat twee kinderen achter.
• Zonder testament zou ieder kind recht hebben op de helft van de nalatenschap.
• Wordt één kind onterfd, dan heeft dat kind nog recht op de helft van zijn wettelijke erfdeel.
• In dit voorbeeld is dat dus een kwart van de nalatenschap in geld.

Bij de berekening van de legitieme portie wordt niet alleen gekeken naar wat er op het moment van overlijden aanwezig is, maar soms ook naar schenkingen die eerder zijn gedaan.

Moet een onterfd kind zelf actie ondernemen?

Ja. Een belangrijk punt bij kind onterven is dat de legitieme portie niet automatisch wordt uitgekeerd. Het onterfde kind moet daar zelf een beroep op doen. Dat moet binnen vijf jaar na het overlijden van de ouder gebeuren.

Doet het kind dat niet op tijd, dan vervalt het recht op de legitieme portie. In de praktijk is het daarom verstandig om snel juridisch advies of informatie bij de notaris in te winnen wanneer blijkt dat er sprake is van onterving.

Wanneer ontstaat discussie over onterving?

Onterving leidt regelmatig tot spanningen binnen families. Dat gebeurt bijvoorbeeld als:

• er onduidelijkheid is over de inhoud van het testament;
• er ruzie bestaat tussen kinderen en stiefgezinsleden;
• er eerder schenkingen zijn gedaan die meetellen voor de berekening;
• een kind vindt dat het onder druk of onterecht is onterfd;
• de erfgenamen niet willen meewerken aan uitbetaling van de legitieme portie.

Juist daarom is een zorgvuldig opgesteld testament belangrijk. Ook kan het helpen om tijdens leven open te communiceren, al is dat in de praktijk niet altijd haalbaar of wenselijk.

Hebben kleinkinderen rechten als hun ouder is onterfd?

In principe niet automatisch. Als een kind is onterfd, betekent dat niet direct dat diens kinderen, dus de kleinkinderen, in de plaats komen als erfgenaam. Dat hangt af van wat er in het testament staat en van de juridische situatie.

Bij wettelijk erfrecht kunnen afstammelingen soms in de plaats treden van een overleden erfgenaam, maar bij onterving werkt dat anders. Kleinkinderen hebben doorgaans geen eigen recht op een legitieme portie zolang hun ouder nog leeft.

Kind onterven en de langstlevende partner

Bij overlijden van één ouder speelt ook de positie van de langstlevende partner een grote rol. In veel gevallen geldt de wettelijke verdeling, waarbij de langstlevende echtgenoot alle bezittingen krijgt en de kinderen een geldvordering krijgen die meestal pas opeisbaar is na het overlijden van de tweede ouder.

Als een kind is onterfd, kan het nog steeds aanspraak maken op de legitieme portie. Ook die vordering is vaak pas later opeisbaar, bijvoorbeeld na overlijden van de langstlevende ouder. Dit maakt de afwikkeling soms ingewikkeld en emotioneel beladen.

Wat als er geen testament is?

Zonder testament kun je geen kind onterven. Dan geldt het wettelijke erfrecht. Kinderen zijn dan automatisch erfgenamen, samen met een eventuele echtgenoot of geregistreerd partner. Wie bewust wil afwijken van deze verdeling, moet dus altijd naar de notaris voor een testament.

Het ontbreken van een testament zorgt na een overlijden bovendien vaak voor extra vragen over de verdeling van de nalatenschap en de uitvaart. Op de veelgestelde vragen-pagina van Uitvaartzoeker.nl vind je meer praktische informatie over zaken die geregeld moeten worden na een overlijden.

Waarom kiezen ouders ervoor om een kind te onterven?

De redenen om een kind te onterven lopen sterk uiteen. Denk aan langdurige familieconflicten, een verbroken relatie, financiële zorgen of de wens om een partner of andere kinderen beter verzorgd achter te laten. Soms speelt ook mee dat ouders eerder al veel financiële steun aan een kind hebben gegeven.

Toch is het goed om te beseffen dat onterving zelden alleen een juridische kwestie is. Het heeft vaak grote invloed op familieverhoudingen en kan ook na overlijden nog tot procedures leiden.

Praktische aandachtspunten bij onterving en overlijden

Wie nadenkt over een testament, kijkt vaak ook breder naar de afwikkeling na overlijden. Naast de verdeling van de erfenis moeten er immers ook praktische zaken worden geregeld, zoals de uitvaart en de bijbehorende kosten. Het kan nabestaanden helpen als er vooraf duidelijkheid is over wensen en budget.

• Vergelijk vooraf eenvoudig uitvaartondernemers in jouw regio.
• Bereken de verwachte kosten via de uitvaartkosten-tool.
• Leg wensen rond de uitvaart eventueel apart vast naast het testament.

Zo voorkom je dat nabestaanden niet alleen met juridische vragen, maar ook met praktische onzekerheid blijven zitten.

Conclusie

Een kind onterven is in Nederland mogelijk, maar alleen via een testament. Toch kan een onterfd kind meestal niet volledig buiten spel worden gezet, omdat het vaak nog recht heeft op de legitieme portie. Dat is een geldvordering op de nalatenschap, waarvoor het kind wel zelf binnen vijf jaar actie moet ondernemen.

Omdat onterving juridische, financiële en emotionele gevolgen heeft, is deskundig advies van een notaris vrijwel altijd noodzakelijk. Voor nabestaanden is het daarnaast prettig als ook de praktische zaken rondom overlijden en uitvaart goed zijn voorbereid. Via Uitvaartzoeker.nl kun je daarvoor informatie vinden, ondernemers vergelijken en uitvaartkosten berekenen.